Lịch sử dưới gót chân

lich su-1

Mặt đường lát đá cẩm thạch, Milan-Ý

—– Bài đăng trên Nhật Báo Viễn Đông —–

Cái thú ăn chơi cũng cầu kỳ. Bỏ công càng nhiều cái thú càng cao. Xin mách nhỏ bạn khi đi chơi: hãy chịu khó nhìn vào những nơi mình chưa từng nhìn, hoặc chưa nghĩ sẽ nhìn. Những bí mật bất ngờ sẽ mở ra trước mắt bạn.

Nhìn đâu?

Nhìn ngang tầm mắt là chuyện bình thường, tự nhiên. Thế cũng đủ thấy hầu hết những gì người ta muốn thấy. Nhưng những chi tiết không nằm ngang tầm mắt thường khi có thể kể những câu chuyện hay mà không thường nghe; hoặc mở ra một góc nhìn, một hình ảnh khác lạ, làm cho cảm giác có bề sâu hơn và để lại ấn tượng lâu dài hơn. Vận động cái đầu một chút, nhìn lên: những chi tiết nằm ở trên tầm mắt như trời, mây, cây, dây leo, hoa leo, cột, tháp, vòm trần, v.v… là những chi tiết không thể thiếu trong bất kỳ câu chuyện đi chơi nào. Vậy thì hãy chịu khó nhìn lên.

Nhưng đừng quên nhìn xuống. Có lẽ đây là hướng nhìn dễ bị lãng quên nhất. Có gì dưới đất mà nhìn?

Những bậc thang

Sự xuất hiện của bậc thang thì đã có từ năm 6000 trước CN. Ngày nay, các nhà khảo cổ tin rằng bậc thang lâu đời nhất còn tồn tại là ở một thuộc địa cổ xưa của Hy Lạp ở Sicily và có từ năm 480 trước CN do người Hy Lạp xây.

Trong lịch sử, việc sử dụng cầu thang mang nhiều ý nghĩa tượng trưng khác nhau về mặt tôn giáo hoặc tâm linh. Ví dụ bậc thang của Tháp Babel (tower of Babel) trong Kinh Thánh; Kim Tự Tháp cũng có bậc thang bên trong đi xuống mộ và cầu thang bên ngoài dẫn lên trời. Những cầu thang như thế tượng trưng cho mặt trời, ánh sáng và đường lên trời (heavens) và đường đến với thần thánh (gods). Và trong lịch sử cổ đại, người La Mã nổi tiếng đã có công xây dựng nhiều cầu thang tuyệt đẹp.

Hình dáng, kiểu thiết kế, và vật liệu làm thang thay đổi tùy theo từng thời kỳ kiến trúc khác nhau và tùy theo phong cách và khả năng tài chính của người muốn xây nó. Bản thân cầu thang cũng phản ánh triết lý thời đại cũng như tài năng và sự sáng tạo của người thiết kế nó. Nhìn vào kiến trúc của cầu thang người ta biết được tình hình thời trang, nghệ thuật, và kỹ thuật của xã hội thời nó được xây.

lich su-2

Cầu thang trong lăng mộ Tổng Thống James A. Garfield, thành phố Cleveland, tiểu bang Ohio-Mỹ

Về mặt kiến trúc, cầu thang là nguồn cảm hứng vô cùng. Nó có thể làm lu mờ tòa nhà chứa nó. Một cầu thang đẹp có thể là một thách thức đối với trí tưởng tượng của con người. Đứng trước một cầu thang đẹp, người ta có thể bị cuốn hút vì kỹ thuật xây dựng nó, vì hình dạng thanh thoát, vì vật liệu xây dựng đầy nghệ thuật, vì một chi tiết nhỏ trong trang trí, vân vân.

Do đó, khi đi du lịch, hãy để ý tới những bậc thang dưới chân bạn. Ví dụ các bậc thang lát đá cẩm thạch trắng xám ở nhà thờ cổ Sienna ở Ý, hay cầu thang đá với trang trí hoa văn đẹp mắt dẫn lên tháp cổ ở Nice – Pháp, hay những bậc thang lát đá granite xám đơn giản dài tưởng như vô tận dẫn lên cung điện trên đồi cao ở Tiệp, hoặc cầu thang đá xoắn quanh trong lăng mộ TổngThống Garfield tại Cleveland ở Mỹ, hoặc ấn tượng hiện đại như cầu thang bằng sắt chạy vòng quanh vòm kính trên nóc tòa nhà quốc hội Bundestag ở Berlin, Đức. v.v… Mỗi cầu thang, thậm chí mỗi bậc thang có thể là một câu chuyện dài hấp dẫn không có hồi kết thúc. Biết đâu đấy!

lich su-3

Cầu thang trong Bundestag, Berlin-Đức

Những mặt đường đá

Lại cũng nhìn xuống là mặt đường. Đường lát đá đã tồn tại từ năm ngàn năm nay. Nhờ vào nghiên cứu của các nhà khảo cổ, con đường lát đá lâu đời nhất mà còn tồn tại ngày nay được tìm thấy ở Giza, Ai Cập, và được xây cách đây 4.600 năm. Vào thời kỳ Đế Quốc La Mã cách đây hơn hai ngàn năm, người La Mã đã nổi tiếng là xây những con đường đá đẹp và kiên cố. Những khối đá được cắt sắc cạnh đặt sít nhau tạo ra những con đường thật hoàn hảo. Đường đá bền và hầu như không cần bảo trì, vì vậy ngày nay, những con đường này vẫn còn được sử dụng, và khách du lịch vẫn bước đi trên chúng hàng ngày, nhiều nhất là ở Ý.

lich su-4

Lát đá chênh nhau trên đường, Grasse-Pháp

Người La Mã đã chứng minh rằng khái niệm xây những con đường với các khối đá nằm chêch nhau của họ là hoàn hảo, bằng chứng là những con đường hơn hai ngàn tuổi của họ vẫn còn nguyên. Vì vậy ngày nay chúng ta vẫn dùng cùng khái niệm đó khi xây đường. Có mới chăng là thay vì dùng đá, ta dùng các thẻ bê tông (concrete paver) có khả năng tăng sức chịu áp lực. Hoặc ở Hòa Lan, vì mặt đường nằm dưới mực nước biển và hay di động, người ta tạo một bệ cát (thay vì là đá) dưới lớp thẻ bê tông lát đường, rồi phủ thêm cát lên trên mặt cho nó rớt vào các kẽ giữa các thẻ bê tông (thay vì dùng đất sét để kết dính đá lát đường như trước kia). Mặt đường vì vậy bền hơn.

Quay lại chuyện mặt đường ngày xưa, tùy theo chức năng của phần đường, cách trang trí cũng sẽ khác nhau. Nếu tính đến mặt đường như là sàn nhà trong các nhà thờ lớn, hình ảnh trang trí lại khác hơn nhiều. Chỗ nào càng giàu càng sang, thiết kế mặt đường nơi đó càng chi tiết càng phức tạp càng đẹp. Người ta thậm chí bỏ công xếp các viên đá nhỏ với nhau để mặt đường có thể “nở hoa nở sao” như ở St. Paul de Vence, Pháp, hoặc Florence, Ý. Trên sàn nhà trong các nhà thờ lớn, người ta còn có thể xếp đá để kể cả một câu chuyện về tôn giáo. Đây đều là những hình ảnh đẹp mắt, đầy ấn tượng, và đáng nhớ — nếu để ý và nhìn xuống.

Thật may mắn cho những ai đã bước trên những con đường hàng trăm, hàng ngàn tuổi, hoặc những con đường “nở hoa”. Bao nhiêu là lịch sử nằm dưới gót chân của ta. Hãy tưởng tượng những câu chuyện mà các nhà khảo cổ sẽ kể cho bạn nghe về từng viên đá trên đường này. Chắc chắn là hấp dẫn không thua gì chuyện 1001 đêm.

lich su-5

“Sao” trên mặt đường, Florence-Ý

lich su-6

Đá cẩm thạch trên sàn, Nhà thờ Sienna-Ý

lich su-7

Sàn đá trên tháp cổ Nice-Pháp

lich su-8

Đường lên cầu thang trên tháp cổ Nice-Pháp

Advertisements